You're viewing this item in the new Europeana website. View this item in the original Europeana.

Tryptyk: Część środkowa: Opłakiwanie (Mt 27, 59-61; Mk 15, 46-47; Łk 23, 53-56; J 19, 38-42); Lewe skrzydło: Msza św. Grzegorza i donator Gregoire de Mouscron; Prawe skrzydło: Święty Jodok i donatorka Jossine de Mouscron; Rewersy skrzydeł: Noli me tangere (en grisaille)

tempera


Napis w dolnej części ramy: c est ir + ue mon ir + ue desir.
Na odwrociu: NOLI ME TANGERE, .O. RABONI.


Najwcześniejsze, datowane na ok. 1495, dzieło Jeana Bellegambe'a, malarza działającego na pograniczu francusko-niderlandzkim, w diecezji Arras, gdzie pracował dla licznych opactw regionu.

Ukazani w dolnych partiach bocznych skrzydeł donatorzy, zwróceni są w stronę centralnego wyobrażenia "Opłakiwania Chrystusa". W pozach orantów kontemplują oni z pietyzmem misterium Męki Pańskiej. Są to małżonkowie Grégoire i Jossine de Mouscron, zidentyfikowani dzięki herbom rodowym (pana de Mouscron na listwie ramy pomiędzy słowami inskrypcji, herb Jossine de Mouscron na tkaninie przykrywającej klęcznik). Małżonkom towarzyszą ich święci patronowie; święty Grzegorz w słynnej scenie "Mszy Świętego Grzegorza", w czasie której w momencie Przeistoczenia pojawił się na ołtarzu sam Chrystus oraz święty Jodok w stroju i z laską pielgrzyma.

Centralna scena "Opłakiwania" ujęta została na tle pięknego pejzażu, w którym już odzwierciedla się wybitna wrażliwość artysty na obraz natury. Po lewej w głębi widoczne są białe zabudowania Jerozolimy i delikatne w rysunku drzewa, po prawej - malownicza skała, której zarys jest kontynuowany w tle bocznego skrzydła za postacią świętego Jodoka. Jedność tła pejzażowego we wszystkich tablicach tworzących tryptyk lub poliptyk, podkreślająca kompozycyjną klarowność, będzie częstym rozwiązaniem w późniejszej twórczości Bellegambe'a. Atmosferyczność partii nieba, delikatna zieleń wilgotnych łąk, stwarzają nastrój lirycznego spokoju, który pogłębiony jest dzięki wyrafinowanej, chłodnej kolorystyce trzech odrębnych stref barwnych. Subtelny w wyrazie krajobraz kontrastuje z dramatyzmem sceny "Opłakiwania". Święty Jan Ewangelista i grupa świętych niewiast otaczają martwe ciało Chrystusa. Intensyfikacja uczuć, rytm postaci ukazanych w pozach głębokiej, lecz nie krzykliwej żałoby, wyszczuplone charakterystycznie rysy twarzy i gotycki rysunek łamanych fałdów tkanin - to wyraźne echa twórczości Rogiera van der Weydena. Bellegambe przetworzył jednak wpływy starszego mistrza w indywidualny sposób, zmieniając przede wszystkim - jako wytrawny kolorysta - dobór barw i zmiękczając kontury.

Scena "Noli me tangere", widoczna na rewersach w momencie zamknięcia tryptyku, jest jeszcze bardziej archaiczna. Przedstawia Chrystusa w postaci ogrodnika, ukazującego się po Zmartwychwstaniu świętej Marii Magdalenie. Namalowana po mistrzowsku en grisaille, stanowi nawiązanie do występujących na rewersach rozmaitych dzieł dawnych mistrzów - van Eycka, van der Weydena czy Memlinga - iluzjonistycznych rzeźb w niszach. Tutaj jednak iluzjonistycznie ukształtowaną niszę zapełniają nie malowane rzeźby, lecz postacie quasi realne: ujęte w pozach dalekich od statuaryczności i nie na postumentach, rzucające miękkie cienie.

[Hanna Benesz]

<a href="https://rkd.nl/en/explore/images/record?query=m.ob.15&start=0"> RKD link </a>


ZBIORY DAWNEJ SZTUKI EUROPEJSKIEJ

Extended information